|
1. Kiko ta Cessantía
Cessantía
ta un solo pago ku un dunadó-di-trabou mester paga un trahadó
ora e tèrminá e akuerdo laboral ku e trahadó.
Kalkulashon di e montante ku e dunadó-di-trabou mester paga
e trahadó ta basa riba e kantidat di aña di servisio
ku e trahadó a traha serka dje. Motibu di e pago aki ta sinta
den e danjo inmaterial ku e trahadó ta sufri dor di haña
retiro i su pèrdida di añanan di servisio.
E obligashon
di pago di cessantía dor di e dunadó-di-trabou ta
ankrá den e lei di "Cessantía-landsverordening
(P.B. 1983, no. 85)".
2.
Ken tin derecho riba pago di cessantía?
Un
trahadó den Antia Hulandes, kende su empleo ta tèrminá
fuera di su falta, tin derecho riba pago di cessantía. Derecho
di cessantía ta kuminsá despues di un aña kompleto
di servisio.
Si
un trahadó haña retiro pa su mes falta, e no por reklamá
pago di cessantía. Por ehemplo, si retirá un trahadó
inmediatamente pa un motibu urgente manera ladronisia.
Tampoko
un trahadó por reklamá pago di cessantía si
e mes tuma retiro, a menos ku e trahadó terminá e
relashon laboral pa un motibu urgente ku ta resultado di un akshon
di e dunadó di trabou.
Pa
un trahadó tin derecho riba pago di cessantía, no
ta hasi diferensha si e ta den servisio permanente o no permanente
p.e. riba kontrakt (kontal ku e kontrakt ta mas largu ku un aña).
Ámtenarnan
o trahadónan den servisio publiko i
dosentenan
den enseñansa partikular ku ta haña supsidio di gobièrnu
no tin derecho riba pago di cessantía.
3.
Ki ora un trahadó no tin derecho riba pago di cessantía?
Si
un trahadó muri no ta exsisti derecho di pago di cessantía
pa su desendientenan. Wèl t'sina ku si un trahadó
muri i e tabata den tramite pa haña su pago di cessantía
for di su (ex)dunadó-di-trabou, su desendientenan (manera
viuda òf juinan) por reklamá su pago di cessantía.
E dunadó-di-trabou
no ta obligá di paga cessantía na un trahadó
ku su relashon di trabou a tèrminá i e trahadó
ta haña un penshon o un pago den forma di un penshon. Kontal
ku e pago di penshon o pago den forma di penshon ta igual o mas
ku e pago di penshon di behes. Si ta deskontá un parti di
e penshon di behes o e penshon kompleto for di e penshon o forma
di penshon, e penshon o pago den forma di penshon di e empresa mester
ta por lo ménos igual na dos bia e penshon di behes (A.O.V.)
pa soltero pa e aña ey.
Pago
di cessantía no ta mará na edat, p.e. mayor di edat
o edat pa risibí penshon.
4.
Kuantu ta e suma di pago di cessantía?
Ta
kalkulá pago di cessantía asin'aki:
pa
e promé te ku di dies aña kompleto di servisio: un
siman di pago pa kada aña;
di
diesun te ku binti aña kompleto di servisio: un siman i un
kwart pa kada aña di servisio;
di
binti-un aña p'ariba: dos siman pa kada aña di servisio.
Atenshon:
pa medio di un CAO por realisá un kalkulashon mas bentahoso
pa e trahadó!
Pa
kalkulashon di aña kompleto e periodo di seis luna o mas
despues di e promé aña di servisio ta konta pa un
aña kompleto di servisio.
Pa
kalkulá e suèldo pa siman, den kaso di un suèldo
pa luna, ta usa e siguiente fórmula: multipliká e
suèldo mensual ku 12 i despues dividié dor di 52.
Den kaso di un suèldo pa ora ta multipliká e suèldo
pa ora ku e kantidat di ora di trabou pa siman. Den kaso di un suèldo
pa dia ta multipliká e suèldo di dia ku e kantidat
di dia di trabou pa siman.
Por
ehemplo:
Un trahadó tin dieskuater aña i ocho luna den servisio
serka mes un dunadó di trabou i su ultimo suèldo ta
Nafls. 1.800,- pa luna. E dunadó-di-trabou ta retirá
e trahadó aki pa motibunan ekonómiko. E dunadó-di-trabou
mester paga e trahadó aki cessantía pa e promé
te ku di dies aña di servisio, dies siman di suèldo
(kalkulashon pa siman: Nafls. 1.800 * 12 = Nafls. 21.600,- : 52
= Nafls. 415,38). Esaki ta dies bia Nafls. 415,38 = Nafls. 4.153,80.
Pa e di diesun te ku diesinku aña di servisio (e último
ocho lunanan ta konta pa un aña kompleto) pues sinku bes
un un kwart e suèldo pa siman. Esaki ta sinku bia (1¼
* Nafls. 415,38 =) Nafls. 519,23 = Nafls. 2.596,15. Total e dunadó-di-trabou
mester paga e trahadó na cessantía: Nafls. 6.749,95.
5.
Derecho di un trahadó riba cessantía
Un
trahadó mester reklamá cessantía serka su dunadó-di-trabou
dentro di un aña, sino su derecho riba cessantía ta
kaduká.
Si
un dunadó-di-trabou bati bankrut, òf a pidi suspenshon
di pago, òf ta den un posishon ku no por paga (na huisio
di Banko di Seguro Sosial) e trahadó ku a apelá riba
pago di cessantía por bai Banko di Seguro Sosial (Cessantíafonds)
pa su pago. Sinembargo, Banko di Seguro Sosial ta paga te ku un
sierto máximo
|